Friday, April 12, 2013

“Монголын нууц товчоо”-ны англи орчуулгын зарим үг хэллэгт хийсэн ажиглалт


ХИС-ийн 4-9 ангийн оюутан, Орчуулгын клубын гишүүн Б. Энхмаагийн Оюутны эрдэм шинжилгээний хуралд хэлэлцүүлж, 2-р байр эзэлсэн илтгэлийн хураангуй.

Энэхүү судалгаандаа “Монголын нууц товчоо” /МНТ/-ны сонгомол эхийг Франсис Вүүдман Клийвзийн орчуулгатай харьцуулан зарим үг хэллэг дээр ажиглалт хийсэн болно.
Франсис Вүүдман Клийвз МНТ-г англи хэлнээ анх удаа бүрэн эхээр  нь орчуулсан бөгөөд түүний орчуулга нарийн судлагаан дээр тулгуурласан, нэлээд сайн болж чадсан хэмээн үнэлэгддэг учраас энэхүү бүтээлийн орчуулгад ажиглалт хийхээр шийдсэн юм.
МНТ-ны хоёрдугаар бүлгийн үг хэллэгийг нягталж үзэхэд нийт 67 үг хэллэгийг  англи хэлэнд оновчгүй дамжуулжээ гэсэн дүгнэлтэнд хүрлээ. Тэдгээрээс тухайлан дурдвал, МНТ-ны 74-р зүйлд:
Эх Үжиний
Халиар мангираар тэжээсэн хөвгүүд
Хаад болохуйц хүрэв 
Зарчимт Үжин эхийн
Заргасаар тэжээсэн хөвгүүд
Засагтан сэцэд болов
Гоо Үжиний
Гогод мангираар тэжээсэн
Хорчгор туранхай хөвгүүд
Хутагтан сайд болов            хэмээсэн байдаг.
Үүнийг Клийвз,
The sons which were nourished on the mountain shallot and shallot
By Ujin, the mother
Attained into becoming qad
The sons which were nourished on the ja’uqasu
By orderly mother Ujin
Became wise men [which were] lawgivers
The qa’uluqa sons
Which were nourished on wild shallot and shallot
By the Ujin
Became qoyira’ud noblemen гэжээ.
Дээрх арван мөрийг орчуулахдаа давтагдсан тоогоор найман үгийг нь зөвхөн транскрипцийн аргаар хөрвүүлжээ. Үүнийг арай өөрөөр доорх байдлаар хөрвүүлэх боломж байсан гэж үзэж байна.
          qa’uluqa - хаулуха - хорчгор туранхай - Scrawny or tiny
          qoyira’ud - Хойир(л)аут - хурц, хуульт - respectable
          ja’uqasu - Заргас - сарна цэцгийн үндэс -  
Тухайлбал, ja’uqasu хэмээн хөрвүүлсэн энэ үг нь заргас буюу сарна цэцгийн үндэс хэмээн тайлбарласан байдаг. Сарна буюу бидний мэдэх төмсний улаан цэцэг юм. Төмсний улаан нь Lily бүлгийн нэг цэцэг бөгөөд үүнийг Asian Lily гэж ерөнхийлөн орчуулж болохоор байна.
Судлаад үзэхэд илүү боломжит хувилбар бүхий нийт үг хэллэгийн дийлэнхийг буюу 37,5 хувийг транскрипц ашиглаж дуудлагаар нь галиглан хөрвүүлсэн байна. Тэр дундаа дийлэнх хэсгийг амьтан ургамлын нэр эзэлж байна.

 Транскрипц ашиглан орчуулсан үгсийг дараах байдлаар хөрвүүлэх боломж байсныг жишээ аван өгүүлэхэд:
  • Soqosun /Сугас загас/ - Big mouth osman
  • Jebuge /fishes/ - /Зэвэг загас/ - Lenok
  • Curaqa /fish/ - /Цурхай загас/ - Pike 
·         Moyilsun /fruit/ - /мойл жимс/ - Bird berry
·         Sudun – /сөд өвс/great burnet
·         Cicigina /root/ - /гичгэнэ цэцэг/ - Silverweed
·         Pears - /Алирс/  /олирс/ Cranberry              хэмээн орчуулж болохоор байна.

Халиар, мангир, гогод зэрэг сонгины төрлийн ургамлуудыг бүгдийг shallot буюу зэрлэг сонгино гэсэн үгээр илэрхийлсэн байна. Эдгээрийн ялгааг гарган нарийвчлах нь зүйтэй мэт.  Миний судалснаар бол халиарыг victory onion, мангирыг chive, харин гогодыг Chinese chive гэж болохоор байна.
Зураг 1. Mountain shallot
                                                    

Халиарыг mountain shallot гэжээ. Mountain shallot гэхээр Зураг 1 дээрх денотат толгойд бууна. Гэтэл халиарын денотатыг хоёр дахь зургаас харж болно. Үүнийг victory onion гэж болохоор байна.




Зураг 2. Victory onion
Зураг 3. Wild shallot 

Зураг 4. Chive










Мөн мангирыг wild shallot  гэжээ. Shallot гэхээр зэрлэг улаан сонгино барууныхны төсөөлөлд бууна. /Зураг 3/.  Харин мангирын денотатыг Зураг 4 дээрээс харж болно. Үүнийг chive гэвэл орчуулгын дүйцэл хангах юм.

Мөн үндэсний сэтгэлгээг зөрүүлэн орчуулсан тохиолдол хэд хэд таарлаа. Тэдгээрээс жишээ авбал,  
Голомтыг минь бүү тасал. (Бэлгүдэйг бүү тэвчигтүн) гэсэн өгүүлбэрийг Destroy [ye] not my firepan хэмээжээ. Голомт гэсэн үгийн цаад утгыг ухалгүй үгчилж хөрвүүлсэн нь тохиромжгүй юм.
Мөн мангас гэх үгийг python хэмээн буулгасан байна. Python нь аварга могой эсвэл зөнчийг хэлдэг байна. Христийн шашинтан, барууныхан мангасыг могойгоор төсөөлдөг байж болох юм.
Энэ мэт эд юмс, ургамал, амьтны нэр, үндэсний онцлог үг хэллэг, зүйрлэл зэрэг олон үгсийн илүү оновчтой байж болох, миний дэвшүүлж буй хувилбарыг доорх хүснэгтээс харж болно.
Сонгомол эх
Клийвзийн хувилбар
Орчуулгын арга
Миний дэвшүүлж буй  хувилбар
Худ
quda
Транскрипц
co-parentsin-law
 Хатад
qutad
Транскрипц
Mistress
Queen
Хаан
Qahan
Транскрипц
Head/ Khan/ Leader
Гэр
Tent
Ойролцоо орчуулга
Felt dwelling / Ger
Тайчууд ах дүүс
brethren 
Ойролцоо орчуулга
Tayiji ud folk/companion
Өхийтэл Богтлож
Putting her boyta on her head
Тайлбарлан орчуулах арга,
Транскрипц
To hold/make her hair tight
Огдойтол бүслэж
Girding herself so as to tuck up her skirt
Тайлбарлан орчуулах арга

To tuck up a flap of a deel/coat/garment  
хаад
Qad
Транскрипц
Able to become a leader
Сөстэй төрсөн
Born with gall
Үгчилж орчуулсан
Courageous
Хаад болохуйц хүрэв
Qad
Транскрипц
Able to become a leader
Хорчгор туранхай хөвгүүд
Qa’uluqa sons
Транскрипц
Scrawny
Tiny
Буур
Camel
Ерөнхийлөн  орчуулах арга буюу генерализаци
Male camel
Бороонд довтлох
Relieth upon the snow storm
Rainfall
Хадар
Qadara /fishes/
Транскрипц
Grayling Ruff / Whitefish
Өлгүүр гөхий
Fishhooks
Үгчилсэн орчуулга
Fishing rod
Fishing line
Хасар нохой
Qasar dog
Транскрипц
Tyke
Шонхор
Gerfalcon
Конкретизаци /тодруулан ялгаварлах арга
Falcon
Хаблан
Panther
Ойролцоо орчуулга
Борви
Heel
Ойролцоо орчуулга
Hock
Балмад довтлох баруг мэт
Barug
Транскрипц
Hound
Хулхи нь гуужиж
The wicked have molted
Үгчилсэн орчуулга
Able to understand things
Хороолж
Made a forth
Ойролцоо орчуулга
To hide/
Linger
Дөнгө
Buya u
Транскрипц
Pillory / cangue
Айл
/Divers/ ayil
Транскрипц
Family
Засаглаж
Give an order
Үгчилсэн орчуулга
Punish
Ам шүдээ билүүдэж
Sharpening their mouths and their teeth
(Like wild breasts which are about to kill and eat their prey
Үгчилсэн орчуулга
With bandy words
Зуны тэргүүн сарын улаан тэргэл өдөр
First moon of summer, the red circle day
Үгчилсэн орчуулга
The first month of summer the red circle day
Сүү юүлээд
Poured off mare’s milch
Үгчилсэн орчуулга
Add milk
Туримтай
Turumtai
(the name of a bird of prey)
Транскрипц
Merlin
хулагч гүү
straw yellow
Ойролцоо орчуулга
goldenrod
Ам цагаан гүү
...mare, which mouth was white
Үгчилсэн орчуулга
mare with pale mouth
Оготор
horse with a hairless tail
Тайлбарлан орчуулах
Bangtail
Дарги
A dargi
Транскрипц
Хонгор
Straw yellow horse
 Ойролцоо орчуулга
Golden 
Straw yellow
Орог
Grayish white horse
Тайлбарлан орчуулсан
Gris
Griseous 
шунхул
with a black stripe along the backbone
Тайлбарлан орчуулсан
amber
Хүрээ иргэн
Guri’en of people
Транскрипц
Group of people
Circle of people
Бэлэг
Sidkul
Транскрипц
Dowry
Хөтөл
Led horse
Үгчилэн орчуулсан
Spare horse
Битүү харуутай тэрэг
Boken black cart
Транскрипц
Covered wagon
Хаалттай тэрэг
Qa’atai cart
Транскрипц
Covered wagon


Миний бие багахан мэдлэгийнхээ хэмжээнд жаахан ажиглалт хийгээд,

  •   Орчуулгад, тэр дундаа уран зохиолын орчуулгад транскрипцийн аргыг хэтрүүлэн ашиглах нь тийм ч зөв сонголт биш гэж үзэж байна.
  •   Орчуулга хийхдээ эх хэлний ард түмний ахуй соёл, сэтгэлгээ, угсаатны байдлыг сайтар судлан үзэх шаардлагатай байдаг юм байна.
  • МНТ-ны англи орчуулгын судалгааг үргэлжлүүлэн хийх                                                                                                шаардлага байна хэмээх дүгнэлтэд хүрлээ.


No comments:

Post a Comment

There was an error in this gadget